Yazarlar
11 Aralık 2017 ( 58 izlenme )
Reklamlar

İstatistikler Chavez’in Venezuela'sı Hakkında Ne Anlatıyor?

Venezuela’nın durumuyla medyanın son yıllarda çizdiği tablo arasında dağlar kadar fark vardır.

Toplumsal değişiklikler çok hızlı gerçekleşmiş, bu da ulusal ekonomiyi, yerel üretimdeki etkileyici artışa karşın büyüyen talebi karşılayamaz hale getirmiştir. Chavez muhalifleri ve özel medya kuruluşları bu sorunlara dikkat çekerlerken, sorunların ardındaki önemli bir toplumsal gerçekliği gizlemektedirler: Venezuela’nın yoksulları, artık daha iyi koşullarda yaşıyorlar.

Venezuela başkanlık seçimlerinin [7 Ekim 2012] yaklaştığı günlerde, pek çok özel medya kuruluşunun çizdiği tablo, Venezuela’nın çökmekte olan(1) bir ülke olduğu yönündeydi: Petro-para bataklığındaki yozlaşmış rejim (2), ülke ekonomisini ve kamu kurumlarını on yılı aşkın süre berbat bir biçimde yönetmişti(3) ve şimdi de iktidarını elinde tutmaya çalışıyordu. Muhalefetin genç ve enerjik adayı (4), değişim isteyen yorgun kitleler içerisinde bir heyecan dalgası yaratmıştı (5). Kitleler, ülkeyi kalkındıracak yeni bir lider arayışındaydı.

Seçim sonuçları, durumun hiç de böyle olmadığını kesin olarak kanıtladı. Ne var ki suçun, gıda kıtlığının, elektrik kesintilerinin ve daha bir liste dolusu başarısız siyasetin, Venezuela’yı ekonomik durgunluğa sürüklediği ve çöküşün eşiğine getirdiği (6) son yıllarda uluslararası medyada sıklıkla yazılıp çiziliyor. Herhangi bir temeli bulunmamasına karşın, 'sosyalist bir soytarının' (7) popülist siyasetler ve ateşli bir hitabet gücüyle bir ülkenin ıstıraba mahkûm edildiği izlenimi yaratılıyor.

Hiç şaşırtıcı olmayacağı üzere, muhalefetin sözde “yeni” liderleri hakkında verilen bilgi de son derece sınırlı. Oysa bunların en önde gelen üçü, yani Henrique Capriles Radonski, Maria Corina Machado ve Leopoldo Lopez Mendoza, eski seçkinlerin çocuklarıdır. Aileleri, ülkenin en büyük holdinglerinden üçünün, sırasıyla Grupo Capriles’in, Grupo Zuloaga’nın ve Grupo Mendoza’nın sahipleridir. Elbette ki nihai hedefleri de, adaylar istedikleri kadar inkâr etsinler, çıkarlarına uygun düşecek biçimde neoliberal ekonomi siyasetlerini hayata geçirmektir (8).

Venezuela hakkındaki istatistiklere şöyle bir göz gezdirdiğimizde, medyada sunulandan çok farklı bir tabloyla karşılaşmaktayız. Her ne kadar basın kampanyasının yer yer gerçeklere işaret ettiğini kabul edebilecek olsak da (sürekli elektrik kesintileri gerçekten de yaşanmaktadır; bir ölçüde gıda kıtlığı vardır ve suç oranı yükseliştedir), son on yılı aşkın süredir Chavez hükümeti önderliğinde gerçekleştirilen değişimlerin içeriğini kavradığımızda, karşımıza bam başka bir tablo çıkmaktadır. Bu tablo ise, özel medya kuruluşlarına göre ülkeyi yerin dibine batıran bir iktidara, Venezuela halkı nın büyük çoğunluğunun nasıl olup da hâlâ oy vermeye devam ettiğini açıklamamıza yardımcı olmaktadır.

Yoksulluk ve hane halkı harcamaları!

Venezuela’da son yıllarda neler yaşandığını geniş bir çerçevede anlayabilmek için, iki önemli göstergeden işe başlamak gerekiyor. Bu göstergeler, yoksulluk ve hane halkı harcamalarıdır. Grafiklerde de görülebileceği üzere, bu istatistiklerin her ikisinde de, son on yılı aşkın sürede dikkate değer bir değişim gerçekleşmiştir. Yoksulluk, ciddi bir biçimde gerilemiştir. (Grafik 1)

grafik1 ve2

Aşırı yoksulluğun da, Venezuela Ulusal İstatistik Enstitüsü (INE) verilerine göre, 1999 yılında % 23’ten, 2011 yılında % 8’e gerilediği görülmektedir.

Fakat bundan daha önemlisi, hane halkı harcamalarındaki dikkat çekici artıştır. (Grafik 2)

Tüketimdeki keskin artış 2003 yılında, Chavez hükümeti 2002’deki darbe girişimini ve [muhalefetin Chavez’i yeni bir başkanlık seçimine zorlamak için örgütlediği] 2003’teki petrol grevini atlattıktan sonra, sosyal ve ekonomik politikaları nihayet kesintisiz bir biçimde uygulama olanağı bulduğunda başlamıştır. Takip eden on yıllık süreçte, kişi başına harcamalar Venezuela bağlamında tarihsel bir zirve yapmış, hatta pek çok Venezuela'lı tarafından ülkenin en müreffeh dönemi olarak yâd edilen 1970’lerin “petrol patlaması”nı bile aşan bir düzeye ulaşmıştır.

Yoksulluktaki dikkate değer düşüş ve hane halkı harcamalarındaki devasa artış, sürekli nüfus artışıyla (ki 1999 ila 2011 yılları arasında nüfus artış hızı % 23’tür), yani temel mal ve hizmet talebindeki ciddi bir artışla birlikte gerçekleşmiştir. Toplumun daha önceleri tecrit edilen yoksulluk bataklığındaki kesimleri, şimdi ansızın yoksulluktan kurtulmakta gıda ve tüketim mallarını, gittikçe daha fazla tüketmektedir.

Elbette Chavez hükümetini eleştirenler, bunun yalnızca, Chavez’in iktidara geldiği 1999’dan bu yana petrol fiyatlarında yaşanan aşırı yükselişin bir sonucu olduğunu ve hükümetin bir başarısı sayılamayacağını iddia ediyorlar. Ne var ki bu görüş, sosyal harcamaların Chavez öncesi neoliberal iktidarlar döneminde görülmemiş ölçüde yükseldiğini bütünüyle gözardı etmektedir. Gözardı ettikleri bir diğer mesele ise, Chavez hükümetinin OPEC ülkelerinin üretim kotaları temelinde birlik olmaları noktasında oynadığı önemli roldür (9). Petrol fiyatlarını üçe katlayan bu gelişme Chavez’in iktidarda bulunduğu ilk 18 ay içerisinde, “petrol patlaması”ndan çok önce gerçekleşmişti. Dahası 2000’li yılların ticari mal patlam ası olmasaydı bile OPEC, üretimi denetim altında tutarak yüksek fiyatların devamlılığını pekâlâ sağlayabilirdi.

Gıda kıtlıkları!

2000’lerin ilk on yılının sonlarına doğru, temel gıda maddelerindeki kıtlı-ğa, uzayıp giden süpermarket kuyruklarına ve Venezuela halkı arasında genel bir kargaşa hali baş gösterdiğine ilişkin çok sayıda söylenti ortaya saçıldı (10). Hükümet, gıda ithalatını önemli ölçüde artırmaya mecbur bırakıldı ki bu durum hala, Chavez’e dönük başlıca eleştirilerden biri olmayı sürdürmektedir. Medya da bu gelişmeyi, hükümet politikalarındaki temel bir başarısızlık olarak sundu (11). Chavez’in toprakların kamulaştırılması ve özel işletmelerin millileştirilmesi gibi müdahaleci siyasetlerinin ekonomik bir felakete yol açarak gıda üretimini durgunluğa ya da çöküşe sürüklediği sıkça gündeme getirilen bir iddia.

grafik3 ve4

Ne var ki istatistikler, bambaşka bir senaryoya işaret ediyor. Son yıllarda Venezuela’da, gıda üretimine ilişkin iki önemli gelişme yaşandı. Grafik 3 ve Grafik 4’te görülebileceği üzere, son on yılı aşkın sürede üretim ciddi bir biçimde artmakla kalmadı, üretim yapılan arazi alanında da, tarihsel bir zirveye ulaşıldı.

Venezuela Tarım Bakanlığı’nın verilerine göre, 1990’lı yıllar boyunca devam eden görece durgun bir gıda üretimi döneminin ardından, 2003 yılından başlayarak 2011’e dek süt üretimi % 230, et üretimi % 19, tavuk üretimi % 60, pirinç üretimi % 25, mısır üretimi % 116 ve fasulye üretimi de % 320 oranında arttırılmıştır (12).

Görüldüğü üzere, Chavez’i eleştirenlerin dile getirdikleri gıda üretiminde düşüş yaşandığı yönündeki iddia, tamamıyla yanlıştır. Ve gıda kıtlıkları yaşandığı her ne kadar doğru bir saptama ise de, bunun sebebi, medyada yazılanlardan oldukça farklıdır. Gıda üretiminde son yıllarda yaşanan etkileyici artış, basitçe ifade edersek, daha hızlı bir artış gösteren tüketimin ardında kalmış, bu durum ise, pek çok temel maddenin arzında sorun yarattığı gibi, gittikçe artan oranda gıda ithalatını da bir ihtiyaç haline getirmiştir. Bu durum , her ne kadar Chavez’in tem el bir başarısızlığı olarak dillendiriliyorsa da, aslında milyonlarca yoksul Venezuelalı’nın geçmişe kıyasla artık daha iyi besleniyor ve daha çok tüketiyor olmalarının bir sonucudur. Yakın zamanda bir muhalefet aktivistinin ısrarla boş süpermarket raflarının hükümetin başarısızlığı olduğunu savunması ve “Peki, o sütler şimdi nerede?” diye sorması üzerine, bir Venezuelalı’nın verdiği yanıta atıfla söylersek, “O sütler, şimdi Venezuela'lı yoksulların midesindedir.”

Elektrik kesintileri!

Elektrik söz konusu olduğunda da benzer bir durumdan söz edilebilir. Medya, son yıllarda artan elektrik kesintilerinin üstüne (13), Chavez hükümetinin bir başka başarısızlığı diyerek balıklama atlamıştır. 2007 yılında, elektrik altyapısının büyük bir bölümünün hükümet tarafından millileştirilmesinin ardından, özel medya kuruluşları ve hükümeti eleştirenler, sorunun yatırım eksikliğinden, verimsiz devlet bürokrasisinden ve yaygın yolsuzluklardan kaynaklandığına kesin olarak kanaat getirdiler. İddialarına bakılırsa, hükümet rekor seviyedeki petrol gelirlerine karşın elektrik üretimini arttırmakta başarısızlığa uğramıştı. 2012 başkanlık seçimi kampanyaları sırasında muhalefetin adayı Henrique Capriles, Chavez hükümetinin temel bir başarısızlığı olarak, dur durak demeden elektrik kesintilerini eleştirdi ve bu duruma bir son verme vaadinde bulundu (14).

grafik5 ve6

Ne var ki bir kez daha istatistikler, sorunun kaynağının hükümetin eylemsizliğinden öte, talepteki hızlı artış olduğunu ortaya koymaktadır. Gerileyen yoksulluk ve artan hane halkı harcamaları, daha fazla Venezuelalı’yı televizyon ya da klima gibi elektrikli tüketim mallarını alabilecek duruma getirdiğinden, elektrik tüketiminde artışa yol açmıştır. Kişi başına harcanan elektriğin bütün bir 1990’lar boyunca sabit kaldıktan sonra, son yıllarda % 20’den fazla bir artış göstermesi, hiç de şaşırtıcı olmasa gerekir. (Grafik 5)

Şayet hükümet, ülkenin dört bir yanında, standart ampullerin yerine enerji tasarrufu ampullerin takılmasını sağlamasaydı grafikteki artış muhtemelen çok daha yüksek olacaktı.

Hükümetin yeterince yatırım yapmadığı ve elektrik üretimini arttırmada başarısız olduğu yönündeki iddiaların da yanlış oldukları görülmektedir. Venezuela’daki mevcut altı hidroelektrik santralinden üç tanesi Chavez hükümeti döneminde yapılmış (15) ve toplam elektrik üretimi, bu dönem boyunca artışını sürdürmüştür. (Grafik 6)

Bir başka deyişle, Venezuela muhalefetinin kötüleyedurduğu sık elektrik kesintileri, esas olarak, son yıllarda toplumun en yoksul kesimlerinden milyonlarca Venezuelalı’nın daha iyi yaşam koşullarına kavuşmalarının ve zenginlerin yıllardır keyfini çıkardıkları bazı olanaklardan yararlanmaya başlamalarının bir sonucudur. Elektrik üretimi artmış; fakat tüketimi daha yüksek bir oranda artış göstermiştir.

Bu çerçevede, tartıştığımız sorunu olumsuz bir durum olarak değerlendirmemek gerekiyor. Ne var ki medyanın ve muhalefetin meseleyi bağlamından kopartarak ve ülkenin son on yılı aşkın süredir geçirdiği önemli toplumsal dönüşümlerin yalnızca yan etkinlerini öne çıkartarak yaptıkları tam da budur. Görünen odur ki muhalefet, ülke üzerinde yoksulların artan tüketimi gibi bir baskı unsuru bulunmadığı için ışıkların sorunsuz yandığı ve süpermarket raflarının dolu olduğu o eski günlere geri dönmeyi, bugünkü duruma yeğ tutmaktadır.

grafik7 ve8

Suç!

Suça karşı mücadele, Chavez hükümetinin temel eksikliği olagelmiştir. Hükümeti eleştirenler çoktandır artan suç oranlarının ülkenin başlıca sorunlarından biri olduğuna işaret ediyorlar (16) ve istatistikler de, bu görüşü destekliyor. Grafik 7’de görülebileceği üzere kasti adam öldürme vakaları, Chavez’in iktidara geldiği 1999’dan bu yana iki kat arttı. 2009’a gelindiğinde, her 100.000 Venezuelalı’dan 49’u cinayete karışmıştı. Bu oran 100.000’de 48’e geriledi, fakat yine de yüksek bir rakam olarak kayıtlara geçti. 2011’de ise daha da arttı. Bu rakamlar, bölge ortalamasının üzerindeydi.

Chavez hükümeti, suç sorununun ciddiyetini fark etmiş ve suç oranlarındaki artış eğilimini dizginleyebilmek için ulusal polis gücü eğitimi gibi çeşitli önlemler almıştır. Fakat alınan bu önlemlerin sonuçları, henüz gözle görülebilir olmaktan uzaktır. Açıkçası başlangıçta hükümet, meseleyi pek de fazla ciddiye almamış ve artan sosyal harcamalar ile gerileyen eşitsizliğin, suç oranlarında bir düşüşe yol açacağı varsayılmıştır. Ne var ki, sonuç, hiç de öngörüldüğü gibi olmamıştır. Gelinen noktada hükümet, yoksulluğu geriletmenin ve sosyal programların yeterli olmadıklarını kavramış ve bu yaşamsal önemdeki sorunla mücadele edebilmek için ek önlemlere ihtiyaç bulunduğunun farkına varmıştır.

Ekonom ik görünüm!

Son olarak Venezuela’nın ekonomik açıdan nasıl göründüğünü açıklamak için birkaç istatistiğe daha değinmek yararlı olacaktır. Her ne kadar medyada, Venezuela’nın mevcut ekonomik büyümesinin sürdürülemez olduğu ya da ülkenin bir ekonomik krizin eşinde olduğu sıklıkla vurgulanıyorsa da, bu iddiaların gerçek dışı oldukları farklı çalışmalarda açıkça ispat edilmiştir (17). Öte yandan Venezuela’nın ekonomik görünümünün uzun vadede nasıl olacağı hakkındaki tartışmaları besleyecek ancak birkaç istatistik bulunmaktadır.

Her ne kadar artan sosyal harcamalar ve gerileyen yoksulluk Venezuela'lı yoksulların yaşam standartlarında dikkate değer bir iyileşmeye yol açmış olsa da, Venezuela’nın karşı karşıya bulunduğu daha kapsamlı ekonomik sorunlar çözülemezse, söz konusu iyileşmenin etkileri, uzun vadede son derece sınırlı kalacaktır. Esasında, geçtiğimiz on yılı aşkın sürede elde edilen kazanımların geliştirilmesi, uzun bir süredir Venezuela ekonomisine baş belası olan temel ihracat bağımlılığı konusunda köklü değişiklikler yapılmadığı müddetçe pek de mümkün görünmemektedir.

Değinilmesi gereken ilk olgu, petrol ihracatının 1990’larda toplam ihracatın % 80’ini oluştururken, bu oranın 2010 yılına gelindiğinde yaklaşık % 95 seviyesine yükselmiş olmasıdır. Bu da demektir ki, Venezuela ekonomisi petrol ihracatına daha bağımlı bir hale gelmiştir. (Grafik 8)

Petrol dışı malların daha az ihraç ediliyor olması, iç pazara dönük mal üretiminin artışına ve ithalat bağımlılığının düşüşüne karşılık geldiği müddetçe, elimizdeki istatistikler Venezuela ekonomisinin yanlış bir yolda olduğunu göstermez. Fakat Chavez hükümeti, pek çok gıda işleme, taşıma teçhizatı ve elektronik fabrikası açarak sanayi ürünlerinin yerel üretimine önem vermiş olsa da, gayrisafi yurtiçi hâsılanın bir parçası olan imalat sanayinde büyüme gerçekleşmedi. (Grafik 9)

grafik9 ve10

Her ne kadar Grafik 9, yalnızca 2007’ye dek tutulan istatistikleri gösteriyorsa da, yüzdeler o zamandan bu yana pek de fazla değişmemiştir (18).

Dahası, sabit kıymetlerdeki artışı ölçen ve çoğu zaman belirgin sanayileşme sürecinin iyi bir göstergesi olan brüt sermaye oluşumuna bakıldığında, Venezuela’nın brüt sermaye oluşumunun bölge ortalamasından pek de farklı olmadığı görülmektedir. Bu veriler, açık bir biçimde “gelişmiş ülkelere yetişme” süreci içerisinde bulunan Çin gibi bir ülkeyle karşılaştığında ise, Venezuela’nın brüt sermaye oluşumunun, şayet ekonomi petrol dışında da çeşitlendirilmek isteniyorsa, hiç de olması gereken yerde olmadığı ortaya çıkmaktadır. (Grafik 10)

Nihayetinde şu da belirtilmelidir ki, her ne kadar Chavez iktidarı döneminde Venezuela’nın tarımsal üretimi ciddi bir biçimde arttıysa da, genel olarak ekonomik kalkınma açısından daha önemli olan tarımsal üretkenliktir. Gelişmiş dünyada, bu temel sektördeki yüksek üretkenlik sanayileşmede ve ekonominin çeşitlenmesinde yaşamsal önemde bir rol oynamıştır. Bu bağlamda istatistikler, Venezuela’nın tarımsal üretkenliğinin henüz gelişmiş dünyanın çok gerisinde olsa da, yavaş yavaş yükseldiğini göstermektedir. (Grafik 11)

grafik11

Sonuç :

İstatistiklerin gösterdikleri üzere, Venezuela’nın durumuyla medyanın son yıllarda çizdiği tablo arasında dağlar kadar fark vardır. Ulusun yoksulları ciddi kazanımlar elde etmişlerdir ve yaşam standartlarını ciddi bir biçimde iyileştirmişlerdir. Toplumsal değişiklikler çok hızlı gerçekleşmiş, bu da ulusal ekonomiyi, yerel üretimdeki etkileyici artışa karşın büyüyen talebi karşılayamaz hale getirmiştir. Bu durum ise, son yıllarda Chavez hükümetine dönük eleştirileri temellendiren gıda kıtlıklarındaki ve elektrik kesintilerindeki artışa yol açmıştır.Fakat Chavez muhalifleri ve özel medya kuruluşları bu sorunlara dikkat çekerlerken, sorunların ardındaki önemli bir toplumsal gerçekliği gizlemektedirler: Venezuela’nın yoksulları, artık daha iyi koşullarda yaşıyorlar.

Yine de Venezuela, şayet ekonomik sorunlarının kökenine inmek ve ekonomisini petrol ihracatı dışında da çeşitlendirmek niyetindeyse daha çok fırın ekmek yemesi gerekmektedir. Önümüzdeki yıllarda imalat sanayindeki büyümeye ve yurtiçi sanayi yatırımlarına çok daha fazla önem verilmelidir. Bu yönelimi destekleyecek bir yol ise, tarımsal üretkenliği ciddi bir biçimde arttırarak bulunabilir.

* Bu makale, “What Statistics Tell Us About Venezuela in the Chavez Era” İngilizce özgün başlığıyla, 30 Kasım 2012 tarihinde, venezuelananalysis.com ’da yayımlanmıştır.

Chris CARLSON 
İngilizceden Çeviren : Onurcan ÜLKER - Mart 2014 - Bilim Ve Ütopya

Dipnotlar :

(1) P. G ., “Venezuela’s Infrastructure Falling Apart” [Venezuela’nın Altyapısı Çöküyor], The Economist, 5 Ekim 2011, http://www.economist.com /blogs/americasview/ 2011/10/venezuela% E2% 80% 99s-infrastructure

(2) Ian James, “Venezuela’s Oil Production Growth: Chavez’s Presidency May Have Squandered Oil Riches” [Venezuela’nın Petrol Üretiminde Büyüme: Chavez’in Başkanlığı Petrol Zenginliklerinin İsrafına Yol Açabilir], Huffington Post, 23 Eylül 2012, http://www.huffingtonpost.com /2012/09/23/venezuela- oil-production_n_1907170.html

(3) Michael Martinez, “Venezuela’s State Run Rafineries Affticted by Management” [Venezuela’nın Devlet İdaresindeki Rafinerilerinin Başı Kötü Yönetimle Dertte], CNN International, 30 Ağustos 2012,http://edition.cnn.com /2012/08/29/world/americas/ venezuela-refinery-problems/index.html

(4) Jim Wyss, “Capriles Closing in on Chavez in Venezuela Presidential Race” [Venezuela Başkanlık Yarışında Capriles Chavez’e Yaklaşıyor], The Miami Herald, 11 Eylül 2012, http://www.miamiherald.com /2012/09/11/2997290/capriles-closing-inon-chavez.html

(5) Benedict Mander, “‘Rock Star’Challanger Unsettles Chavez” [‘Rock Yıldızı’Rakibi Chavez’in Huzurunu Kaçırdı], The Washington Post, 28 Eylül 2012, http://www.washingtonpost.com /world/the_ americas/rock-star-challenger-unsettles-chavez/ 2012/09/28/8f705e02-098a-11e2-858a- 5311df86ab04_story.html

(6) “Collapsing Venezuela” [Çöken Venezuela], The Washington Times,21 Ocak 2007,http://www.washingtontimes.com /news/2007/jan/21/20070121- 102603-4793r/?page=all

(7) David Frum , “Chavez Clown Prince of a Decaying Society” [Yıkılan bir Toplumun Soytarı Prensi Chavez], CNN International,9 Ekim 2012, http://edition. cnn.com /2012/10/09/opinion/frum -chavez-venezuela/ index.html

(8) Rachael Boothroyd, “Venezuelan Opposition Economic Plan to Roll Back Public Services Revealed” [Venezuela Muhalefetinin Mevcut Kamu Hizmetlerini Etkisiz Kılacak Ekonomik Planı],Venezuelan Analysis, 24 Ağustos 2012, http://venezuelanalysis.com /news/7198

(9) “Leaders Gather for OPEC Summit” [Liderler OPEC Zirvesi İçin Bir Araya Geldi], BBC News,27 Eylül 2000, http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/ 944088.stm

(10) Rory Carroll, “Venezuela Scrambles for Food Despite Oil Boom ” [Venezuela Petrol Patlamasına Karşın Gıda İçin Mücadele Veriyor], The Guardian, 14 Kasım 2007, http://www.guardian.co.uk/world/2007/nov/14/venezuela.international

(11) Frank Jack Daniel, “Plans for Venezuelan Food Independence Stymied” [Venezuela’nın Gıda Bağımsızlığı Planları Engelle Karşı Karşıya], The New York Times, 29 Nisan 2009,http://www.nytimes.com /2008/04/29/business/worldbusiness/ 29iht-farm .4.12435039.html?_r=0

(12) “Indicadores de la Prodiccion por Grupo de Cultivo” [Tarımsal Üretim Göstergeleri],http://www.fedeagro.org/produccion/default.asp

(13) Simon Romero, “Blackouts Plague Energy- Rich Venezuela” [Enerji zengini Venezuela’da Elektrik Kesintisi Salgını], The New York Times,10 Kasım 2009, http://www.nytimes.com /2009/11/11 /world/am ericas/11venez.html?_r=0

(14) Elvia Gomez, “Capriles: Both the Government and Blackouts Will End After October 7” [Capriles: 7 Ekim ’den Sonra Hem Hükümetin Hem de Elektrik Kesintilerinin Sonu Gelecek], El Universal, 2 Ekim 2012, http://www.eluniversal.com /nacional-y-politica/ 121002/capriles-both-the-government-and-blackouts- will-end-after-october-7

(15) “Hydroelectric Plants in Venezuela” [Venezuela’daki Hidroelektrik Santralleri], http://www.industcards.com /hydro-venezuela.htm

(16) Peter Wilson, “Venezuela Crime Out of Control, Imperiling Chavez Re-election” [Venezuela’da Suç Kontrolden Çıktı, Chavez’in Yeniden Seçilme Şansı Tehlikeye Girdi], USA Today, 20 Eylül 2012, http://www .usatoday.com /story/news /world/2012/09/20/venzuela-crime-chavez-reelection/ 1581261/

(17) Mark Weisbrot ve Jake Johnston, “Venezuela’s Economic Recovery: Is It Sustainable?” [Venezuela’da Ekonomik İyileşme: Sürdürülebilir mi?], CEPR (Center for Academic and Policy Research),Eylül 2012, http://www.cepr.net/docum ents/publications/ venezuela-2012-09.pdf

(18) “PIB por Clase de Actividad Económica” [Ekonomik Faaliyet Türüne Göre GSYH],http://www.fedeagro. org/econom ia/pib% 2097-2.asp

Önerilen Videolar

Reklamlar

Bunlar da İlginizi Çekebilir

Arınç ve Gökçek ne zaman tutuklanacak? AHMAKLIĞIN LÜZUMU YOK!.. İsrail demokrasiymiş Müslüman sahtekârmış En hızlı Atatürkçüler!